Miasto | Historia | Kultura | Sport | Miejsca | Edukacja | Prasa | Okolice | Aktualności
 
Prasa
Gazeta "Tanew" 11/1997
Dworki biłgorajskie
W przeszłości budownictwo domów mieszkalnych w Biłgoraju ściśle wiązało się z okresami korzystnego rozwoju gospodarczego miasta splatającymi się na przemian z okresami stagnacji. W połowie XIX wieku, kiedy Biłgoraj uważano za trzecie miasto Lubelszczyzny, systematycznie rosła ilość domów. Dominowało tradycyjnie parterowe budownictwo drewniane. Nielicznie wznoszono budynki murowane. Architektura budynków cechowała się prostotą, domy były niewielkie, pomieszczenia niskie choć z różnej wielkości oknami.

Pod koniec XIX wieku wraz z rodzącym się kryzysem w sitarstwie, również budownictwo przechodziło w stan stagnacji.

Po odzyskaniu niepodległości, kiedy Biłgoraj stal się jednym z 19 powiatów Lubelszczyzny zauważa się nieznaczny wzrost budownictwa. Nadal dominuje drewno, jako surowiec najtańszy i dostępny w okolicznych lasach. Budynki murowane zlokalizowane dotąd wokół rynku, na ul. Tarnogrodzkiej i Morowej to kilkanaście parterowych lub jednopiętrowych domów, własności zwykle bogatych mieszczan. W ówczesnym liczącym ponad 5,5 tyś. ludności mieście powstają coraz częściej budynki o charakterystycznej dla małych dworków architekturze. To parterowe budynki stawiane na podmurówce o ścianach z sosnowych bali. Dach dwuspadowy kryty gontem lub dachówką. Charakterystyczny dla tych budynków był ganek z dwoma lub czterema kolumnami. Dworki te budowano frontem do ulicy z bezpośrednim od niej wejściem przez dwuskrzydłowe szerokie drzwi. Zwykle drugie wejście wykonywano do podwórza.

Na frontowej ścianie znajdowało się cztery lub sześć okien dwuskrzydłowych z charakterystycznym poprzecznym "luftem".

Przy oknach były otwierane okiennice. Elewację dworków stanowił szalunek z desek zwieńczony listwami ozdobnymi albo tynk wapienno-piaskowy kładziony na drewnianych listwach lub trzcinie umocowanej do ścian. Architektura wnętrza tych budynków była podobna. Od głównego wejścia był przedpokój z którego wchodziło się do pokoju gościnnego, kuchni lub do innego pokoju. Tu też, w niektórych domach, znajdowało się wejście na poddasze. Dworki mieściły zwykle trzy lub cztery pokoje z obszerną kuchnią. Od podwórza była przybudowana sień.

W latach dwudziestych architektura dworków rozwijała się. Pojawiały się murowane lub drewniane oszklone ganki, zwane też werandami. Zaczęto wykorzystywać poddasze do zamieszkania i urządzano tam 2-3 pokoje w tym jeden nad frontowym wejściem z tarasikiem podpieranym znowu kolumnami. Rozmiary dworków wnosiły przeciętnie 14,5 m długości i 9 m szerokości, były więc zbliżone do tzw. idealnej proporcji klasycznej, Do dziś zachowało się w Biłgoraju około 35 dworków. Są często w złym stanie.

Jednym z nich jest, powstały w późniejszym okresie bo w roku 1936, tzw. dworek modrzewiowy. Znajduje się przy ul. Kościuszki 28. "Modrzewiowy" pozostał tylko w nazwie gdyż w rzeczywistości jest zbudowany z bali sosnowych.

Od strony zachodniej dobudo-wano budynek jednopiętrowy przez co zniszczono dworkowy charakter budynku.

Charakterystyczne dla tego budynku było ocieplenie ścian gliną. Strop w budynku, jak i we wszystkich, jest drewniany. Belki stropu oparte na ścianach podtrzymywane są przez tzw. belkę wieszakową, wysunięte tworzą okap. Mimo charakterystycznych cech dworkowych, budynek nie był zamieszkały a ulokowano w nim początkowo szkołę krawiecką.

Niestety dworek modrzewiowy nie jest zabytkiem jak często się uważa. Obok dworków budowanych przez średniozamożnych mieszczan, w Biłgoraju budowano powszechnie małe drewniane domki przez ubogich mieszczan, oraz okazałe efektowne domy z zachowaniem w ich architekturze elementów dworsko- pałacowych.

Właścicielami tych domów byli bogaci Żydzi i reemigranci z USA. Powstawały one w południowej części miasta. Przykładem tego budownictwa jest budynek przy ul. Kościuszki mieszczący kiedyś bank.

Odrębnością stylu i wykorzystaniem charakteryzowały się domy biłgorajskich sitarzy. Jedynym do dziś zachowanym obiektem tego budownictwa jest zagroda sitarska przy ul. Nadstawnej.

M. J. Szubiak

©Arkadiusz Lipiec Informacje | Strona główna Szukaj: