Miasto | Historia | Kultura | Sport | Miejsca | Edukacja | Prasa | Okolice | Aktualności
 
Prasa
Gazeta "Tanew" 2/1998
Ich ślady na kamieniu
Na kamiennych tablicach okalających wielki głaz- pomnik AK w Biłgoraju wyryte zostały w kolumnach Ich imiona i nazwiska. Przypomnijmy niektóre z nich - pierwszych twórców Armii Krajowej w Biłgoraju. Obwód oznakowany liczbą 665 to kryptonim powiatu Biłgoraj ujęty w nomenklaturze konspiracyjnej Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej lat 1939 - 1944.

Już w październiku - listopadzie 1939 r. powstają w Biłgoraju i powiecie biłgorajskim pierwsze komórki ogólnopolskiej organizacji pod nazwą Służba Zwycięstwu Polski (SZP). W początkach 1940r. SZP została przekształcona w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) - późniejsza Armia Krajowa (AK) powołana została do życia rozkazem Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego 12 lutego 1942 r.

W listopadzie - grudniu 1939 r. utworzona została w Biłgoraju Komenda Powiatowa- Obwodowa SZP i przekształcona w 1941 r. w Komendę Powiatową ZWZ, której dowódcą został por. rez. Wacław Spalony ps. Słoma, zastępcą i jednocześnie oficerem wywiadu został ppor. rez. Antoni Radzik ps. Dolina, Orkisz. Podporucznik Wacław Spalony "Słoma" aresztowany został w lutym 1941 r i zamordowany 4 listopada 1941 r. w Oświęcimiu)

W pierwszym okresie zakonspirowane organizacje były oparte o system tzw. "Piątek". W strukturze organizacyjnej ZWZ miasto Biłgoraj stanowiło placówkę , której pierwszym dowódcą był ppor. Antoni Radzik, a po nim ppor. rez. Zygmunt Szalak ps. Wierch, Wiaruta. W placówce Biłgoraj zostały powołane sekcje szturmowe, dowódca "piątek" - ppor. rez. Roman Lęgowicz ps. Romek. W Biłgoraju przez cały okres okupacji miały swoje agendy Wydziały Komendy Obwodu - powiatu biłgorajskiego ZWZ-AK. Wydziałem wywiadu kierował do listopada 1941r. ppor. Antoni Radzik, a następnie por. Edward Bielecki ps. Wyżeł, oficer broni - por. Władysław Homa ps. Kula, płatnik obwodu Tadeusz Iwanowski ps. Ney, oficer żywnościowy - por Józef Lewański ps. Lech, kwatermistrz - kpt. Władysław Markiewicz ps. Skała, lekarze obwodu ppor. Lucjan Kopeć ps. Radwan, ppor. Zbigniew Krynicki ps. Korab, ppor. Tadeusz Błachuta ps. Oldan. Wojskowa Służba Kobiet (WSK); referentki Katarzyna Krzyśków, Barbara Blumhof ps. Kania. W mieście znajdował się punkt poczty kontaktów zamiejscowych Komendy Okręgu Lubelskiego ZWZ, a od lipca 1941r. Inspektoratu Zamojskiego ZWZAK, którym kierowali; Jan Markiewicz ps. Swiś, od kwietnia 1943r. Adam Laszko ps. Lech.

Komórka wywiadu Rejonu Biłgoraj; oficer wywiadu - Michał Kochmański ps. Gryf, Jan Kochmański ps. Kruk, Adolf Kalczyński vel Góźdź ps. Negus ( zmarły w lutym br.), bracia Jan i Bolesław Lońscy, Edward Buczek, Stanisław Parnicki ps. Amor. Wraz z wywiadem podstawowe konspiracyjne zadania spełniała łączność, młodociani żołnierze- gońcy; Stanisław Mazur ps. Wrzos ( goniec-łącznik do specjalnych poruczeń komendanta Obw. 665 kpt. Józefa Gniewkowskiego ps. Orsza), Zbigniew Laszko ps. Leszek, Wacław Kosmala ps. Rudy, Jan Myszak ps. Żuraw, Augustyn Czarnkowski ps. Gutek, Ryszard Radej ps. Gryf, Jerzy Markiewicz ps. Junior. Łącznicy Komendy Obwodu; ppor. Marian Lenart ps. Wiąz, ppor. Stefan Trusiński ps. Bogiwon, kurier Inspektoratu Zamojskiego - Zenon Trojanowski, kurierki do komendy Okręgu Lubelskiego i Komendy Głównej AK - Maria Krasulanka ps. Kim, Maria Piasecka ps. Żar, Maria Molas ( z Tarnogrodu).

W 1942 roku została zreorganizowana dotychczasowa konspiracyjna struktura wojskowa AK. Wprowadzony został trójstopniowy system wojskowy drużyn, plutonów, kompanii i batalionów. W Biłgoraju zamiast tzw. "piątek" i placówek AK powstała kompania I Rejonu AK. Komendant Obwodu kpt. "Orsza" Józef Gniewkowski w listopadzie 1942r. powołał 5 rejonów AK podporządkowanych Komendzie Obwodu Biłgoraj ;

I Biłgoraj (kryptonim "Akademia"), II Frampol ("Liceum"), III Józefów ("Freblówka"), IV Krzeszów ("Gimnazjum") i V Tarnogród ("Powszechniak"). Komendantem I Rejonu Biłgoraj w wyniku reorganizacji został ppor. rez. pil. Józef Stegliński ps. Cord, Czarny, Zbik, który był jednocześnie dowódcą oddziału partyzanckiego AK. Dowódcą 1 kompanii I Rejonu AK był ppor. Józef Witek ps. Grot. Dowódcą 2 kompanii I Rejonu AK był ppor. Jerzy Tyzenhaus ps. Tyczka. W skład I Rejonu Biłgoraj ("Akademia") wchodziły następujące placówki;
I - Zynie, Zanie - komendant Franciszek Pułapa ps. Lemiesz.
II - Majdan Stary, Majdan Nowy, Rogale - komendant Jan Sarzyński ps. Ząb
III - Smólsko Duże, Smólsko Małe komendant Jan Micyk ps. Liść.
IV - Brodziaki, Wolaniny, Ratwica, Edwardów, Kociołki - komendant Wawrzyniec Róg ps. Lis
V - Wola Duża, Wola Mała komendant Franciszek Siembida ps. Ostry.
VI - Rapy Dylańskie, Rapy Bojarskie, Dyle, Kajetanówka, Ignatówka komendant Stanisław Borowy ps. Były
VII - Bojary, Gromada, Majdan Gromadzki, Nadzrzecze, Zacisze, Zagumnie - komendant Kazimierz Pacyk ps. Grom.

Zadaniem placówek AK było utrzymywanie poprzez łączników i komendantów placówek stałego kontaktu z Komendą I Rejonu AK Biłgoraj oraz współpraca między sobą przy jakichkolwiek zaistniałych niebezpieczeństwach ze strony okupacyjnych władz Biłgoraja i wiele innych zadań.

Zygmunt Książek ps. Kniaź

©Arkadiusz Lipiec Informacje | Strona główna Szukaj: