Miasto | Historia | Kultura | Sport | Miejsca | Edukacja | Prasa | Okolice | Aktualności
 
Prasa
Gazeta "Tanew" 8/1999
Tajemnice krypty i...

Wejście do kościelnej krypty jest znane tylko opiekunom kościoła i nielicznemu gronu wtajemniczonych. Krypta nie jest wysoka, ma około 2 m wysokości, zbudowana jest z cegły. Sklepienia mają kształt szerokich luków. Kręty korytarz prowadzi przez przedsionek do głównej krypty pod prezbiterium. Pod nogami suchy piasek. Jest ciemno, w ścianach dwa niewielkie otwory, raczej dla wentylacji niż oświetlenia. To co tu zastajemy, świadczy że od bardzo dawna wszystko pozostaje na swoim miejscu. W rogu krypty tajemnicza trumna... Zacznijmy jednak od początku.

W obecnym roku mija 300 lat od powstania najstarszego istniejącego zabytku architektonicznego w Biłgoraju. Warto więc parę słów jemu poświęcić. Chodzi tu o kamienną figurę znajdującą się w ogrodzeniu kościoła pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Biłgoraju. Na ścianach kapliczki znajdują się płaskorzeźby: Jezusa Ukrzyżowanego (z przodu) i Wniebowzięcia Matki Bożej (z tyłu), a po bokach diagramy: z jednej strony Jezusa Eucharystycznego, pod nim Serca Maryi i data 1699, z drugiej strony diagram Imienia Maryi, pod nim Serca Jezusa Chrystusa i data 1699. Istnieją różne opinie na temat okazji z jakiej kapliczka została postawiona. Jedna z nich mówi, że na pamiątkę śmierci ostatniego kalwina. Jest w tym część prawdy. W miejscu obecnego kościoła istniał fundowany przez Adama Gorajskiego zbór kalwiński, która Zbór funkcjonował sprawnie jeszcze za życia Zbigniewa Gorajskiego. Po roku 1657, gdy ówczesny właściciel Biłgoraja Władysław Rej przeszedł na katolicyzm i cofnął przywileje dla pastora kalwińskiego w Biłgoraju, zbór począł podupadać. Niektóre źródła podają, że zakończył funkcjonowanie w roku 1698. Z drugiej strony przypuszczalnie w roku 1692 nastąpił podział terytorium parafii biłgorajskiej funkcjonującej przy klasztorze franciszkańskim w Puszczy Solskiej na dwie odrębne parafie: Biłgoraj i Puszcza Solska. Być może ta kapliczka jest świadkiem przejęcia tego miejsca po kalwinach przez katolików. I być może została postawiona właśnie z tego powodu. W roku 1693 Biłgoraj zakupił Stanisław Antoni Szczuka. Około roku 1700 z jego inicjatywy wybudowano drewniany kościół. Jak podaje Wadowski został on wybudowany z byłego zboru kalwińskiego i w jego miejsce. Zachowały się w wizytacjach fragmentaryczne opisy tego kościoła, pozwalające na odtworzenie jego wyglądu. Kościół był pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W roku 1719 biskup Krzysztof Szembek ofiarował kościołowi relikwie świętych. Wizytacja z 1728 roku podaje opis: ołtarz wielki z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej i drugi ołtarz z obrazem Świętej Trójcy oraz wewnątrz znajdował się chór z organami. Tyle obecnie wiemy z opisów o tym pierwszym katolickim kościele w mieście. W takim stanie przetrwał najprawdopodobniej do roku 1732 roku. W tym właśnie roku przystąpiono do budowy obecnego kościoła murowanego. Budowę rozpoczęto z fundacji ks. Mateusza Pawłowicza i była prowadzona etapami - zakończono ją w roku 1755. Dzięki tej fundacji postawiono zakrystię i prezbiterium. W roku 1732 część kościoła była drewniana a część murowana. Jak wynika z wizytacji z roku 1741 większa część kościoła była już murowana, lecz jeszcze nie wykończona całkowicie. Posadzka była w połowie z drzewa a w połowie z cegły. Natomiast wizytacja z roku 1750 zaznacza, że stan kościoła nie uległ większym zmianom. Budowę kościoła ukończono w roku 1755 z fundacji właściciela miasta Eustachego Potockiego. Długość kościoła łącznie z prezbiterium wynosiła 33 m i 60 cm, szerokość 11 m i 20 cm. W roku 1777 odwodniono i wzmocniono fundamenty kościoła. 6 czerwca 1778 roku odbyła się uroczystość konsekracji kościoła i dzwonów. Dokonał jej sufragan chełmski biskup Melchior Kochnowski. Kościół otrzymał tytuł "Wniebowzięcia NMP" w nawiązaniu do poprzedniego kościoła drewnianego.

W opisie świątyni z roku 1847, znajdujemy wiadomość, że pod kościołem znajdowały się dwa groby, do których wejście znajdowało się w posadce kościoła. Pierwszy, to grób Eleonory Nowakowskiej a drugi Stanisława Nowakowskiego. Jeszcze przed rokiem 1939 wewnątrz kościoła znajdowały się wmurowane cztery epitafia: z 1816 o treści: "D.O.M Eleonora Z Kaminskich Nowakowska pierwszych ślubów JOX-ia Udalryka Radziwiłła Koniuszego W-go X Litewskiego a powtórnych J. W. Stanisława Nowakowskiego Dziedzica na Biłgoraiu Radzcy Woiew. Lubel. żona. Zmarła dnia 6 Stycz. 1816 Roku prosi o Westchnienie do BOGA "(obecnie znajdujące się w kościele św. Jerzego) i z 1841 roku o treści: "W tem miejscu pochowany ś.p.Stanisław Nowakowski Szambelan Króla Stanisława Augusta następnie Poseł Tarnogrodzki na Sejm Królestwa Polskiego zmarł d. 23 listopada 1841 roku w wieku lat 78. Pamiątkę te zostawiła córka Jego Teodora prosząc o modlitwę za Jego dusze do BOGA". oraz epitafia z roku 1879 poświęcone pamięci lekarza Ciosińskiego i z 1880 roku upamiętniające dr Piramowicza.
Od ok. 1699 do ok. 1799 wokół kościoła znajdował się cmentarz, na którym chowano zmarłych. Podczas różnych prac ziemnych wykopywano szczątki ludzkie, które zostały złożone w krypcie kościoła.

Tomasz Brytan
Marek J. Szubiak

©Arkadiusz Lipiec Informacje | Strona główna Szukaj: